Wyspy Alandzkie Wyspy Alandzkie (szw: Åland Islands, fiń: Ahvenanmaa) to mały (1 527 km2 powierzchni lądowej) archipelag na Morzu Bałtyckim leżący przy wejściu do Zatoki Botnickiej. Wyspy są autonomiczną prowincją w ramach Finlandii - obszarem zdemilitaryzowanym. Z powodów historycznych na Alandach dominuje język szwedzki (ponad 90% ludności).
Wyspy zamieszkuje ok. 27 tys. mieszkańców, z czego ok. 90 % na wyspie Fasta Åland, gdzie mieści się stolica regionu Mariehamn (fiń: Maarianhamina). W stolicy, zamieszkałej przez 10 tys. ludzi i jedynym mieście na Wyspach, mieszczą się główne urzędy regionu i placówki kulturalne. Stąd odchodzą promy do Sztokholmu i Helsinek. Podstawowymi zajęciami mieszkańców są handel, turystyka i transport. Turyści mogą na Wyspach zwiedzić wiele muzeów (Alandzkie, morskie, poczty, rybołówstwa, pożarnictwa) i dawnych fortyfikacji. Najlepszym czasem do zwiedzenia Wysp są miesiące letnie.
Historia
Alandy zajmując strategiczne położenie na Morzu Bałtyckim, u wejścia do Zatoki Botnickiej i niedaleko Sztokholmu, zawsze były w kręgu zainteresowania sąsiednich państw. Mieszkańcy tych wysp w przeszłości zajmowali się głównie rybołówstwem i żeglugą. Średniowieczny zamek Kastelholm - największy zabytek prowincji - był wielokrotnie atakowany, a król szwedzki Jan III uwięźił w nim swego zdjętego z tronu brata - Eryka XIV. Zamek został spalony i popadł w ruinę w połowie XVIII w. Po przegranej przez Szwedów "Fińskiej Wojnie" na mocy traktatu w Fredrikshamn z 1809 r. Wyspy Alandzkie stały się częścią półautonomicznego księstwa Finlandii w ramach Rosji. Od 1832 r. Rosjanie zaczęli budować na Alandach fortyfikacje obronne, które zostały zniszczone przez brytyjskie i francuskie siły podczas wojny krymskiej w 1854. Na mocy traktatu paryskiego z 1856, kończącego wojnę krymską, Alandy zostały ogłoszone strefą zdemilitaryzowaną.
 Z powodu konfliktu na tle kulturowym pomiędzy Finami a Szwedami w Finlandii właściwej oraz antyszwedzkimi nastrojami w Finlandii na poczatku XX w., w większości szwedzkojęzyczna ludność Alandów obawiała się o swoją przyszłość. Ponad 96 % mieszkańców Wysp podpisało się za petycją wnoszącą o secesje od Finlandii i połączenie ze Szwecją. Nowa Konstytucja Finlandii z roku 1919 gwarantowała szwedzkiej mniejszości szerokie prawa i ochronę języka szwedzkiego a rząd fiński proponował autonomię, co niezadowalało Alandczyków. W 1921 r. nowopowstała Liga Narodów zadecydowała, z uwagi na to że fińskie gwarancje ochrony mniejszości, języka szwedzkiego i kultury Wysp są wystarczające, o pozostaniu Wysp Alandzkich jako autonomii w ramach Finlandii potwierdzając strefę zdemilitaryzowaną. Z biegiem czasu mieszkańcy Wysp Alandzkich zaakceptowali ten stan, przestając widzieć region jako "szwedzką prowincje w posiadaniu Finlandii", a jako "autonomiczny region Finlandii".
Autonomia
Autonomia Wysp Alandzkich, potwierdzona m.in. traktatem akcesyjnym Finlandii do Unii Europejskiej, jest bardzo szeroka. Alandy mają własną flagę, godło, własną pocztę i własny suffix internetowy - .ax. Na Wyspach w biznesie, administracji i codziennym życiu dominuje język szwedzki, który jest uprzywilejowany wobec języka fińskiego. Przedstawiciel Wysp zasiada w Radzie Nordyckiej. Parlament Alandzki (Lagting), liczący 30 członków, desygnuje premiera rządu (Lantråd) i jego członków. Przedstawicielem Finlandii w prowincji jest Gubernator wybierany przez władze w Helsinkach. Rząd Wysp otrzymuje od Finlandii dotacje w wysokości proporcjonalnej do liczby ludności, czyli ok. 0,5 % budżetu Finlandii. W ramach Unii Europejskiej Wyspy Alandzkie mają zagwarantowaną niezależność w dziedzinie polityki podatkowej i celnej. Sklepy wolnocłowe, ewenement w UE, są źródłem dochodu dla mieszkańców.
/Wikipedia/ kkw, 2007-07-28 17:00 | 
