Wybitni szwedzcy politycy Pomimo geograficznej bliskości Szwecji wiedza o politykach szwedzkich w Polsce nie jest zbyt imponująca. W dużej mierze wynika to z rzadkiej obecności tematów dotyczących Szwecji w krajowych serwisach informacyjnych. Polityczna rzeczywistość w kilku aspektach różni się mocno od polskiej. Co może zaskakiwać, jedynie 6 % pracowników ministerstw jest z nadania politycznego. Choć w 2000 roku nastąpiła separacja Szwedzkiego Kościoła Ewangeliczno-Luterańskiego od państwa, nadal to partie polityczne mają duży wpływ na obsadzanie stanowiska biskupa czy nawet pastora w parafii. Niemal 50 % parlamentarzystów w obecnym Riksdagu to kobiety. To właśnie w Szwecji można zaobserwować rzadki system parlamentarny z obecnością partii dominującej, którą jest Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (Socialdemokraterna). Socjaldemokraci szwedzcy są nie mniej znani na świecie niż czołowe szwedzkie marki eksportowe takie jak Ikea czy Volvo. Mimo obecności innych partii w Riksdagu, to w gronie Socjaldemokratów podejmowane były najważniejsze dla kraju decyzje i z tego kręgu pochodzili najbardziej znani politycy. Od 1920 roku tylko przez 15 lat premier Szwecji nie wywodził z kręgów tej partii, która stała się centralnym ogniwem życia politycznego i gospodarczego uzyskując w każdych wyborach 40-50 % poparcia wyborców. Najbardziej doniosłym osiągnięciem socjaldemokratycznych polityków jest rozwijane przez kilkadziesiąt lat "państwo opiekuńcze" zwane także "państwem dobrobytu", charakteryzujące się m.in. wysokimi podatkami, ale także szerokim wachlarzem powszechnej opieki socjalnej. Obok pozytywnych, budzących uzasadnianą zazdrość, osiągnięć, takich jak wspomniane "państwo opiekuńcze", politycy dominującej partii zapisali także ciemniejsze karty w najnowszej historii Szwecji, tak jak dwoje ideologów Partii Socjaldemokratycznej, Alva i Gunnar Myrdalowie, którzy wdrożyli w Szwecji politykę higieny rasowej dość mocno przypominające działania w III Rzeszy. Przez ponad czterdzieści lat, od 1934 do 1975 roku, wysterelizowano ok. 63 tys. osób "nieprzydatnych" lub "niedostosowanych społecznie". Po latach państwo szwedzkie wypłaciło ofiarom tych praktyk łącznie 250 mln koron odszkodowań. Życie polityczne w Szwecji doświadczyło także głośnych w świecie wydarzeń tragicznych. Z rąk szaleńców zginęli premier Szwecji Olof Palme oraz minister spraw zagranicznych Anna Lindh, uświadomiło to Szwedom, że także w ich spokojnym kraju politycy nie posiadający ochrony nie są bezpieczni. Szwecja prowadzi od dwóch wieków politykę neutralności, co pozwoliło politykom szwedzkim pełnić ważne funkcje międzynarodowe. Dag Hammarskjöld był sekretarzem generalnym ONZ w latach 1953-1961, natomiast Folke Bernadotte był mediatorem z ramienia Narodów Zjednoczonych w konflikcie żydowsko-arabskim w roku 1948. Obaj zginęli walcząc o pokój świecie. W dalszej części chciałbym opisać chronologicznie sylwetki niektórych szwedzkich polityków, którzy wnieśli swój spory wkład zarówno w historię Szwecji jak i świata. Posłużyłem się informacjami zawartymi w internetowych archiwach szwedzkich gazet i telewizji państwowej, encyklopediach Wikipedia oraz Microsoft Encarta, a także relacjach Macieja Zaremby - dziennikarza polskiego pochodzenia mieszkającego w Szwecji.
Hjalmar Branting Hjalmar Karl Branting - urodził się 23 listopada 1860 roku w Sztokholmie, zmarł 4 lutego 1925 roku tamże. Był jedynym dzieckiem prof. Larsa Brantinga, jednego z fundatorów sztokholmskiej szkoły gimnastycznej (Gymnastiska Central Institutet). Podczas studiów na Uniwersytecie w Uppsali koncetrował się głównie na matematyce i astronomii. Po studiach przyjął stanowiska asystenta dyrektora sztokholmskiego obserwatorium. W początkach lat osiemdziesiątych XIX w. zaczął interesować się ideologią socjalistyczną. Był przeciwny walce rewolucyjnej i dyktakturze proletariatu. W 1881 r. wspomógł z własnych funduszy Szwedzki Instytut Pracy prowadzący szkolenia dla pracujących, któremu groziło zamknięcie. Karierę naukowca porzucił w 1884 roku i przystąpił do redakcji radykalnej gazety "Czasy" (Tiden). W 1886 roku został redaktorem naczelnym gazety "Socialdemokraten", której przewodził przez wiele lat. W 1889 roku był jednym z założycieli Partii Socjaldemokratycznej (SAP). Pierwsze cztery mandaty w Riksdagu Socjaldemokraci zdobyli w 1902 roku, wraz z kolejnymi wyborami zwiększając poparcie społeczne dla swojego programu. Branting, który deklarował się jako pacyfista, i jego partia opowiadali się za pokojowym rozwiązaniem kryzysu unii szwedzko-norweskiej w 1905 roku. W 1907 roku Branting został przewodniczącym SAP, na stanowisku którym pozostał aż do śmierci. Po wyborach w 1917 roku Socjaldemokraci stali się trzecią siłą w parlamencie i utworzyli rząd razem liberałami w którym Branting pełnił funkcję ministra finansów. W 1920 roku Branting został po raz pierwszy premierem, a w wyborach w 1924 roku SAP zdobyła ponad połowę miejsc w Riksdagu i mogła samodzielnie utworzyć rząd na czele którego stanął on sam. Branting znany był także poza Szwecją. Uczestniczył w konferencji pokojowej w Paryżu po I wojnie światowej w 1919 roku. Wprowadził Szwecję do Ligi Narodów, w której był także delegatem swojego kraju. Uczestniczył w rozwiązaniu problemu autonomii Wysp Alandzkich na konferencji w Londynie w 1920 roku. Został uhonorowany Pokojową Nagroda Nobla w 1921 roku. Miesiąc przed śmiercią, w styczniu 1925 roku, ustąpił z urzędu premiera. Został skremowany i pochowany w Sztokholmie.
Folke Bernadotte Folke Bernadotte - hrabia Wisborg, urodził się 2 stycznia 1895 roku w Sztokholmie, zmarł 17 września 1948 roku w Jerozolimie. Był bratankiem króla Szwecji Gustawa V, jednak jego linia dobrowolnie zrzekła się praw do tronu szwedzkiego, a jego ojciec związał się kobietą pochodzącą spoza europejskiej rodziny królewskiej. W młodości, zgodnie z arystokratyczną tradycją poświęcił się karierze wojskowej, musiał ją jednak przerwać ze względów zdrowotnych. W roku 1928 związał się z osobą z niższego stanu, amerykanką Estelle Manville. W 1943 roku został wiceprezesem Szwedzkiego Czerwonego Krzyża, gdzie mógł wykazać się zdolnościami organizacyjnymi i dyplomatycznymi. Jego pierwszym sukcesem było doprowadzenie do wymiany 5 tysięcy jeńców wojennych pomiędzy Niemcami a Aliantami na redzie portu w Göteborgu. Największym sukcesem było uratowanie z niemieckich obozów koncentracyjnych ok. 20 tysięcy więźniów. W kilkumiesięcznej akcji "Białe autobusy" przewieziono do Szwecji najpierw obywateli pochodzenia skandynawskiego, później Polki oraz Żydówki. Upadająca III Rzesza liczyła przez ten gest na pośrednictwo Bernadotte w rokowaniach z Aliantami. Po wojnie Folke Bernadotte został mianowany mediatorem z ramienia ONZ w konflikcie żydowsko-arabskim. Państwo żydowskie było w tym czasie w okresie tworzenia. Sprzeciw, także militarny, wyrażały państwa skupione w Lidze Arabskiej. Folke Bernadotte przybył do Palestyny w maju 1948 roku. Energicznie zabrał się do pracy, odwiedzając dość często stolicę państw arabskich i dyskutując z przedstawicielami rządów. Napotkał jednak na nieprzejednany opór Arabów nie godzących się na uznanie nowego państwa Izrael. Dość szybko udało mu się jednak nakłonić walczące strony do zawieszenia broni, co Arabowie wykorzystali do uzupełnienia braków w zaopatrzeniu, a Żydzi do budowania Sił Obronnych Izraela (CaHaL) m.in. z pomocą diaspory, Stanów Zjednoczonych i ZSRR. Wstępny plan rozwiązania konfliktu został odrzucony przez obie strony: Arabowie odrzucali jakikolwiek kompromis ws. istnienia Izreala, dla Żydów projekt Bernadotte obiecywał jeszcze mniej niż stanowiła rezolucja ONZ z 1947 roku. Projekt Bernadotte zdawał się nie dostrzegać wagi obecnej linii frontu żydowsko-arabskiego oraz zakładał, nieco utopijnie, istnienie jednego żydowsko-arabskiego organizmu państwowego w Palestynie. 17 września 1948 roku Folke Bernadotte został zamordowany przez członków skrajnie radykalnej, syjonistycznej organizacji Lehi, stosującej w swych działaniach także metody terrorystyczne. Trudno na pierwszy rzut oka zrozumieć dlaczego człowiek, który uratował od Holocaustu ponad 10 tysięcy Żydów zginął z ich ręki. Nie można tego czynu usprawiedliwiać, natomiast trzeba wspomnieć, że Bernadotte wykonał kilka gestów, które nie zostały odebrane w społeczeństwie żydowskim najlepiej. Bernadotte z biegiem czasu tracił zaufanie Żydów, jego działania zostały odebrane jako godzące w interesy Izraela, a neutralność została poddaną w wątpliwość. Mediator ONZ miał na uwadze także los uchodźców, głównie arabskich, tracących w wyniku wojny swoje domy, co nie mogło podobać się Żydom. Wreszcie propozycje Bernadotte co do kształtu nowego państwa żydowskiego miały się dla Izraela o wiele gorzej niż rzeczywista sytuacja na froncie. Amerykańska historyk węgierskiego pochodzenia, Kati Marton, napisała o Bernadotte: Folke Bernadotte zapłacił swoim życiem, nie zdawał sobie bowiem sprawy z faktu, jasnego dla wszystkich jego następców, że na Bliskim Wschodzie nie można lekceważyć polityki "faktów dokonanych". Wojna o niepodległość Izraela zakończyła się ustaleniem granic w dużej mierze odpowiadających linii frontu.
Dag Hammarskjöld Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld - urodził się 29 lipca 1905 roku w Jönköping, zmarł 18 września 1961 w Ndola, obecnie Zambia. Przyszedł na świat jako czwarte dziecko Hjalmara Hammarskjölda, który w jego czasie jego dzieciństwa był wojewodą uppsalskim i premierem Szwecji (1914-1917). Po zdaniu matury w 1923 roku studiował historię literatury, język francuski oraz filozofię na Uniwersytecie w Uppsali. Później studiował także prawo, a stopień doktora użyskał w 1933 roku z ekonomii politycznej. Po ukończeniu studiów pracował w Szwedzkim Banku Narodowym oraz w Ministerstwie Finansów. Pomimo tego, że uczestniczył w kilku rządach Socjaldemokratów nigdy nie przystąpił do tej partii. Pełnił także funkcje międzynarodowe, z ramienia Szwecji uczestniczył w organizacji Planu Marshalla, był także przewodniczącym szwedzkiej delegacji na Zgromadzenie Ogólne NZ w Nowym Jorku w 1952 roku. Prywatnie Dag Hammarskjöld interesował się także literaturą i turystyką górską, podczas której pisał poezję. W latach 1946-1951 był przewodniczącym Szwedzkiego Związku Górskiego. Dość niespodziewanie został 31 marca 1953 roku wybrany Sekretarzem Generalnym NZ. Dopiero jego kandydaturę, jako czwartą w kolejności, zaakceptował ZSRR. Uzyskał reelekcję w 1957 roku. Urząd Sekretarza Generalnego sprawował w trudnym okresie "zimnej wojny". Odnosił jednak spore sukcesy. Udało mu się wydostać z Chin grupkę amerykańskich pilotów zestrzelonych podczas wojny koreańskiej; w czasie "kryzysu sueskiego" bardzo szybko doprowadził do wysłania w rejon konfliktu wojsk pokojowych ONZ. Dobra passa została przerwana gdy w czerwcu 1960 roku Belgia przyznała niepodległość swej kolonii w Afryce - Kongu. Wybuchła w tym rejonie wojna domowa, a prowincje Katanga i Kasai - bogate w surowce mineralne i wspierane przez dawnych kolonizatorów - ogłosiły secesję od nowopowstałego państwa kongijskiego. Dag Hammarskjöld nie chcąc by Kongo stało się kolejnym frontem zimnej wojny odpowiedział na apel legalnych władz w Kinszasy i przedstawił przed Radą Bezpieczeństwa wniosek ws. Konga. Rada Bezpieczeństwa nakazała Belgii wycofanie wojsk oraz udzieliła szerokich pełnomocnictw Sekretarzowi Generalnemu w celu rozwiązania kryzysu. Ten chciał przywrócić prowincję Kongu oraz wzmocnić rozchwiany rząd w Kinszasie. W rejon konfliktu zostały wysłane wojska ONZ. Po początkowych sukcesach, siły ONZ zostały zaatakowane przez białych, najczęściej belgijskich, najemników i żandarmerię katangijską - dotychczas ochraniającej kopalnie i utrzymującej porządek publiczny w zbuntowanej prowincji. Sekretarz Generalny zdecydował się negocjować zawieszenie broni. Dag Hammarskjöld zginął w katastrofie lotniczej 17 września 1961 roku podczas podróży na negocjacje z przywódcą prowincji - Moise Tshombe. Oficjalne stanowisko głosi, że samolot którym leciał Hammarskjöld, który rozbił się kilkanaście kilometrów przed lądowaniem w Ndola, w obecnej Zambii, podszedł do lądowania zbyt nisko i zahaczył o wysokie drzewa. Nieoficjalnie jednak mówi się o tym, że samolot został zestrzelony, a jego pasażerowie dobici przez siły, którym niezależność prowincji Katanga była na rękę. Wg relacji ochroniarza Sekretarza Generalnego, który zmarł kilka dni po katastrofie z powodu odniesionych ran, w samolocie było słychać serie małych eksplozji. W latach 90-tych do zabicia Hammarskjölda przyznał się południowoafrykański Instytut Morski, stanowiący przykrywkę do działań służb wywiadowczych RPA. W 100 lat po urodzinach Hammarskjölda, major norweski Bj?rn Egge, który jako pierwszy oficer NZ widział ciało Sekretarza Generalnego, powiedział w wywiadzie norweskiemu dziennikowi Aftenposten, że Hammarskjöld miał na czole dziurę po wlocie kuli, którą wyretuszowano na zdjęciach. Sugerować by to mogło, że Hammarskjöld przeżył katastrofę, lecz został dobity. Dag Hammarskjöld został pośmiertnie uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla w 1961 roku.
Olof Palme Olof Palme - urodził się 30 stycznia 1927 roku w Sztokholmie, zmarł 28 lutego 1986 roku tamże. Pochodził z zamożnej, mieszczańskiej rodziny. Studiował w Kenyon College w USA oraz prawo na Uniwersytecie w Sztokholmie, które ukończył w 1951 roku. W czasie studiów należał do Socjaldemokratycznego Związku Studentów, przez rok był prezydentem Zjednoczonego Związku Studentów. Jego przekonania socjaldemokratyczne wynikły z powodu kilku wydarzeń. Podczas pobytu w USA zauważył jak bardzo podzielona jest ludność, nie tylko ze względu na stan posiadania, ale także ze względu na rasizm. Spory wpływ wywarła także debata polityczna nt. podatków w Szwecji pomiędzy czołowymi partiami. W czasie podróży do Azji w 1953 roku zdał sobie sprawę z negatywnych konsekwencji imperializmu i kolonializmu. W tym samym roku został zatrudniony w kancelarii premiera Tage Erlandera, gdzie pełnił funkcje osobistego sekretarza. Po raz pierwszy zostaje wybrany do Riksdagu w 1957 roku. W gabinecie Erlandera pełni kolejno funkcje ministra kultury, łączności a od 1967 roku - ministra oświaty. Po wycofaniu się Tage Erlandera z polityki, w 1969 roku zostaje przewodniczącym Socjaldemokratów, którym pozostaje aż do śmierci, oraz premierem Szwecji. W polityce wewnętrznej Palme kontynuuje linie Erlandera i wzmacnia "państwo opiekuńcze". Jest bardzo aktywny w polityce zagranicznej. Jeszcze jako minister oświaty protestuje wraz ze studentami w 1968 roku przeciwko wojnie wietnamskiej, w wyniku czego ambasador USA zostaje odwołany ze Sztokholmu. W przemówieniu radiowym w 1972 roku porównuje amerykańskie bombardowanie Hanoi do eksterminacji Żydów w Treblince i Katynia. Krytykuje interwencje państw Układu Warszawskiego w Czechosłowacji i reżim gen. Franco w Hiszpanii. Jego rząd wspiera finansowo Organizację Wyzwolenia Palestyny oraz Afrykański Kongres Narodowy walczący z apartheidem w RPA. W wyniku kryzysu gospodarczego traci po wyborach 1976 roku stanowisko premiera na które powraca w 1982 roku. Tragiczne zdarzenia dzieją się 28 lutego 1986 roku po godzinie 23 na Sveavägen w Sztokholmie. Do wracającego bez ochrony z kina małżeństwa Palme zabójca z bliskiej odległości oddaje dwa strzały. Jeden rani śmiertelnie premiera w bark. Mimo, że śmierć stwierdzono dopiero o 0:06, zgon nastąpił niemal natychmiast. Śledztwo policji ocenia się dziś jako nieudolne. O morderstwo podejrzewano osoby ze skrajnej prawicy, emigrantów kurdyjskich czy też przeciwników zniesienia apartheidu w RPA. Najbardziej prawdopodobnym zabójcą wydaje się dziś być Christer Petterson, chory psychicznie alkoholik i narkoman skazany wcześniej za zabójstwo. Został on aresztowany 14 grudnia 1988 roku i skazany za zabójstwo premiera na dożywocie 27 lutego 1989 roku. Jednak 2 listopada 1989 roku został uniewinniony przez sąd apelacyjny, który wskazał na braki dowodowe. Nie znaleziono broni z której strzelano do Palmego, nie ustalono jakimi motywami miałby kierować się zabójca, nie dano też wiary zeznaniom Lisabet Palme, która widziała zabójce przez kilka sekund i twierdziła, że był nim Petterson. Sąd Najwyższy podtrzymał ten wyrok a Petterson otrzymał ok. 50 tys dolarów jako zadośćuczynienie za zniesławienie. W 2001 roku Petterson wysłał do jednej z gazet list w którym przyznał się do zastrzelenia Olofa Palmego. W 2004 roku doznał rozległego urazu czaszki w wyniku upadku z dużej wysokości, chciał się spotkać z Mortenem Palme, synem zastrzelonego premiera, do czego jednak nie doszło gdyż niedługo po urazie zapadł w śpiączkę z której już się nie wybudził. W 2007 roku media ujawniły, że Palme w młodości współpracował z wywiadem amerykańskim, któremu przekazywał informacje o szwedzkich komunistach.
Hans Blix Hans Blix - urodził się 28 czerwca 1928 roku w Uppsali, gdzie także studiował. Stopień doktora uzyskał na Uniwersytecie Cambridge. W latach 1962-1978 był delegatem Szwecji w Komitecie Rozbrojeniowym w Genewie. Był ministrem spraw zagranicznych w rządzie liberałów w latach 1978-1979. W 1981 roku został szefem Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, na stanowisku którym pozostał do 1997 roku. Nadzorował m.in. inspekcję irackich reaktorów atomowych zanim zostały zniszczone przez lotnictwo irańskie i izraelskie. W roku 2000 został przewodniczącym onzetowskiej Komisji Monitorującej, Weryfikującej i Inspekcyjnej (UNMOVIC). Dbał o to, by jego komisja była niezależna i bezstronna, oraz by jej inspektorom nie zarzucano szpiegowstwa, co dotyczyło poprzedniczki komisji ? Specjalnej Komisji Narodów Zjednoczonych (UNSCOM). Od listopada 2002 do marca 2003 roku jego komisja poszukiwała w Iraku broni masowej zagłady. Broni nie znaleziono, co nie przeszkodziło USA i Wielkiej Brytanii, na podstawie wątłych przesłanek i spekulacji, rozpoczać II wojnę w Zatoce Perskiej. O późniejszej wojnie Blix miał powiedzieć "Jeśli wierzy się w czarownice, to każda filiżanka kawy jest dowodem na coś. George Bush i Tony Blair polowali na czarownice i teraz ponoszą odpowiedzialność. Powiedzieliśmy przed wojną, że nie ma dowodów na istnienie broni masowej zagłady w Iraku, lecz oni zignorowali to." Także Amerykanie i Sprzymierzeni nie odnaleźli w Iraku wspomnianej broni. Obecnie jest szefem Komisj ds. broni masowego rażenia ufundowanej i wspieranej przez szwedzki rząd. Jest doktorem honoris causa uniwersytetów w Moskwie, Brukseli i Padwie.
Anna Lindh Anna Lindh - urodziła się 19 czerwca 1957 w Enskede na przedmieściach Sztokholmu, zmarła 11 września 2003 roku tamże. Już w wieku 12 lat zaangażowała się w politykę przystępując do Socjaldemokratycznej Ligi Młodych i protestując przeciw wojnie w Iraku. W 1982 roku uzyskała stopień mgr prawa oraz została członkiem Riksdagu. W roku 1984 została prezydentem Socjaldemokratycznej Ligi Młodych gdzie przez sześć lat angażowała się w sprawy międzynarodowe, m.in. przeciwko wyścigowi zbrojeń, apartheidowi w USA. Jako kaprys historii można odebrać fakt, że była jedną z przemawiających na pogrzebie zamordowanego Olofa Palmego. W 1994 roku została ministrem środowiska w rządzie Ingvara Carlssona, natomiast w 1998 roku została ministrem spraw zagranicznych w rządzie Görana Perssona na stanowisku którym pozostała aż do śmierci. Szczyt jej politycznej kariery przypadł na pierwszą połowę 2001 roku gdy Szwecja przewodniczyła Unii Europejskiej. Wraz z Javierem Solaną negocjowała rozejm podczas konfliktu etnicznego w Macedonii w 2001 roku. Krytykowała amerykańską inwazję na Irak, wskazując że atak odbył się bez zezwolenia Organizacji Narodów Zjednoczonych. Była wskazywana jako następczyni Görana Perssona na stanowisku przewodniczęgo Socjaldemokratów oraz premiera Szwecji. Gorąco namawiała Szwedów do głosowania w referendum za przyjęciem Euro. Kilka dni przed referendum, 10 września 2003 roku, została ugodzona nożem przez szaleńca w centrum handlowym w Sztokholmie. Zmarła po kilkunastogodzinnej operacji, 11 września 2003 roku, w szpitalu. W dwa tygodnie po zabójstwie, 24 wrzesnia 2003 roku, policja dzięki obrazowi z kamer przemysłowych zatrzymała chorego psychicznie, syna serbskich imigrantów, Mijailo Mijailovicia. Przed sądem Mijailovic przyznał się do zamordowania Anny Lindh. Jak wyjaśnił, zrobił to z zemsty, ponieważ Szwecja nie protestowała przeciwko nalotom NATO na Serbię. Został skazany na dożywocie. Sąd Apelacyjny uznał, że Mijailović w chwili morderstwa nie był w pełni władz umysłowych i zarządził umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym. Sąd Najwyższy 2 grudnia 2004 roku przywrócił jednak poprzednią karę, tj. dozywotniego więzienia. Po śmierci Anny Lindh na nowo rozgorzały dyskusje o potrzebie chronienia najważniejszych osób w państwie przez policję i ochroniarzy. Po zabójstwie Palmego taką ochronę przydzielono jedynie królowi i szefowi rządu. Rozpoczęto także dyskusje na temat lecznictwa psychiatrycznego w Szwecji; zabójca na tydzień przed dokonaniem morderstwa zgłosił się do poradni psychiatrycznej twierdząc, że kogoś zabił i nie może spać. Dzień później został zwolniony do domu.
Göran Persson Göran Persson - urodził się 20 stycznia 1949 roku w Vingåker. Studiował nauki społeczne w koledżu w Örebro, ale w 1971 roku porzucił studia nie uzyskując dyplomu, ćwierć wieku później Uniwersytet w Örebro przyznał mu kontrowersyjny, honorowy dyplom z nauk medycznych. W latach siedemdziesiątych działał w Socjaldemokratycznej Lidze Młodych. Później zasiadał w radzie miejskiej Katrineholmu, ale w 1979 roku został wybrany do Riksdagu. W latach 1985-1989 ponownie zajmował się polityką samorządową, tym razem jako burmistrz Katrineholmu. W 1989 roku został ministrem oświaty w rządzie Ingvara Carlssona. Po powrocie socjaldemokratów do władzy w 1994 roku został ministrem finansów. Po odejściu z polityki Carlssona został przewodniczącym Socjaldemokratów oraz premierem Szwecji. Udało mu się obniżyć deficyt budżetowy z 13 % do 2,6 % PKB, dzięki czemu Szwecja mogła się ubiegać o wejście do strefy euro. W 2001 roku jego rząd wsparł amerykańską akcję w Afganistanie, ponieważ wyraziła na nią zgodę ONZ, a celem ataku miały być jedynie obiekty wojskowe. Szwecja nie poparła jednak II wojny w Zatoce Perskiej, gdyż nie było na nią zgody NZ, a sama wojna wiązała się z wysokimi stratami wśród ludności cywilnej. Rząd Perssona był gorącym zwolennikiem przystąpienia do Europejskiej Unii Monetarnej, jednak większość Szwedów w referendum opowiedzieła się za pozostawieniem korony szwedzkiej. Stracił stanowisko premiera w 2006 roku po przegranych przez Socjaldemokratów wyborach, którzy uzyskali jeden z nagorszych wyników w historii - 35 %. Wiosną 2007 roku zrezygnował ze stanowiska przewodniczącego partii i z zasiadania w Riksdagu. Zapowiedział, że zamierza poświęcić się pracy z dziedziny "public relations". W grudniu 2003 roku ożenił się po raz trzeci, ma dwie córki z pierwszego małżeństwa.
Fredrik Reinfeldt Fredrik Reinfeldt - urodził się 4 sierpnia 1965 roku w Österhaninge koło Sztokholmu. W dzieciństwie przez krótki czas mieszkał w Londynie, gdzie jego ojciec był konsultantem koncernu Shell. Już jako 11-latek został przewodniczącym samorządu swojej szkoły. W młodości chciał zostać aktorem, jeden z jego braci jest reżyserem oraz koszykarzem, lecz w karierze sportowca przeszkodził mu jego niski, jak na koszykarzy, wzrost wynoszący 188 cm. W wieku osiemnastu lat przystapił do Ligi Młodych Moderatów, której w latach 1992-1995 przewodniczył. W 1991 roku został wybrany do Riksdagu. Był szefem Zgromadzenia Młodych Demokratów Europy w latach 1995-1997. Publicznie krytykował szefa Moderatów i premiera Szwecji Carla Bildta, szczególnie po przegranych przez Moderatów wyborach w 1994 roku. Z powodu krytyki kierownictwa Reinfeldt był przez pewien czas izolowany w partii. W wyniku słabych wyników wyborczych w 1998 i 2002 roku Reinfeldt został przewodniczącym Moderatów. Od początku nie był typowym przedstawicielem prawicy. Jego cechy to kolczyk w uchu, dawniej długie włosy i udział w paradach równości. Moderaci pod jego przewodnictwem przestali krytykować idee "państwa opiekuńczego" i straszyć jego demontażem. Przeciwnie. Reinfeldt zapowiedział, że przebije każdą ofertę Socjaldemokratów w dziedzinie ochrony socjalnej, a zbiorowe układy pracownicze uznał za konieczne. Różnice pomiędzy programem Moderatów i Socjaldemokratów stawały się coraz trudniej dostrzegalne, a partie spierały się kto lepiej zadba o "państwo opiekuńcze". Reinfeldt przesunął poglądy swojej partii z prawej strony do centrum, choć trzeba wspomnieć, że nawet poglądy szwedzkiej prawicy umieszczone zostałyby w wielu krajach po lewej stronie. Przed wyborami parlamentarnymi w 2006 roku Fredrik Reinfeldt stanął na czele koalicji "Sojusz dla Szwecji" skupiającej Moderatów, Liberałów, Centrystów i Chadeków, będącej przeciwwagą dla Socjaldemokratów. Skromną przewagą 2 % głosów wybory do Riksdagu wygrał "Sojusz dla Szwecji", na który najchętniej głosowali mieszkańcy bardziej zurbanizowanych terenów, Sztokholmu, Göteborga i Malmö. Moderaci zdobyli ponad - głosów, o 10 % więcej niż w wyborach w 2002 roku. Fredrik Reinfeldt uzyskał 5 października 2006 roku, stosunkiem głosów 175 do 169, wotum zaufania; ministrem spraw zagranicznych został dawnych przeciwnik partyjny Reinfeldta - Carl Bildt. Rząd Reinfeldta opowiada się za przystąpieniem, dotąd neutralnej Szwecji, do NATO, a także za ponowieniem referendum ws. przyjęcia euro. W 1992 roku ożenił sie z Filippą Holmeberg z którą ma troje dzieci.
Trudno nie odnieść wrażenia, że to co najbardziej zajmuje dziś szwedzkich polityków to "państwo opiekuńcze" i jego dalszy los. Nie ma w obecnym Riksdagu frakcji, która byłaby za demontażem "państwa opiekuńczego", tak jak moderaci w pierwszej połowie lat 90-tych ub. w. Politycy szwedzcy prześcigają się w pomysłach jak w dobie starzejącego się społeczeństwa uratować przywileje do których Szwedzi zdążyli się już przyzwyczaić. Każdy głos w innym kierunku może być politycznym samobójstwem. Znane są obecne wady tego systemu: zagrożenie finansów państwa, hamowanie inicjatyw gospodarczych a w konsekwencji stagnacja, niekonkurencyjność. Realizacja hasła "od każdego wg możliwości, każdemu wg potrzeb" staje się w ostatnich latach coraz trudniejsza. Być może kolejnym znanym w świecie politykiem szwedzkim będzie ten, który powie obywatelom prosto w oczy, że ich żądania są zbyt duże. /na podst. Wikipedia i innych/ kkw, 2008-04-16 18:23 |
